BERLIJN

1929
Muziek voor het theater

Eisler had in 1927 al eens voor het theater van de Piscatorbühne gewerkt, namelijk bij het toneelstuk "Heimweh" van Franz Jung, waarvoor hij een Intermezzo had geschreven. Begin 1929, werd hij door Piscator uitgenodigd voor een grotere opdracht: muziek bij "Der Kaufmann von Berlin" van de schrijver Walter Mehring. Het stuk vertelt de opkomst en de val van een joodse koopman, die door wapenleveranties tot rijkdom komt, maar zijn geld kwijt raakt aan een concurrent. Eisler schreef een omvangrijke toneelmuziek, bestaande uit acht liederen en koren.De bekendste hiervan zijn:
* Het aanvangskoor: "Kantate von Krieg, Frieden und Inflation"
* "Das Lied vom Trockenbrot" met als begintekst: Wer arbeit muss auch essen
* "Lied der Hakenkreuzler", waarin de agressiviteit van de nazi-bruinhemden geparodieerd wordt.

Bij de opvoering, september 1929, kwam het tot een schandaal: De SA (stormtroepen van Hitler) had er lucht van gekregen dat in het stuk de spot gedreven werd met de nazi's en verzamelde zich voor de ingang van het theater. In de zaal gooiden de Hitler-troepen met stinkbommen. De rechtse partijen, de NSDAP en de liberale DNVP, ontketenden vanaf dat moment een hetze tegen het Piscatortheater.

Eisler leerde bij deze gelegenheid de zanger Ernst Busch kennen. Hij speelde de hoofdrol in het stuk en vertolkte de liederen van Eisler. Ernst Busch met zijn ongepolijste stem, zijn duidelijke articulatie en zijn overtuigende voordracht werd vanaf dat moment de ideale vertolker van Eislers strijdliederen. Ze besloten samen te gaan werken en op te treden bij arbeidersmanifestaties en cabaretvoorstellingen. Ze vormden in de jaren die volgden als zanger en pianist een opvallend duo, Eisler: een kleine, ronde, kalende man die soms met beide vuisten op de piano sloeg en Busch: een rasechte toneel- en cabaretspeler uit de arbeidersklasse.

Het "Bankenlied" is één van de liederen
die Busch zong bij demonstraties van arbeiders,
waarvan velen hun werk kwijt geraakt waren. Het refrein luidt:

Wir sind entlassen!
Jetzt ist's so weit,
Liebe Leut', liebe Leut'!
Wir ziehn auf die Banken,
Revidieren die Kassen,
Revidieren die Kassen!

Bankenlied

Het optreden met Ernst Busch inspireerde Eisler tot het schrijven van een groot aantal liederen, waaronder:
"Stempellied" (ook wel genoemd: Lied der Arbeitslosen) op tekst van David Weber
"Feldfrüchte" (tekst:Kurt Tucholsky)
"Ballade von den Säckeschmeissern" (tekst:Julian Arendt)
"Ballade von den Baumwollpflückern" (tekst:Ben Traven)

Een aantal van de liederen, die Busch zong, werd in 1930 door Universal Edition uitgegeven in het Balladenbuch opus 18. Deze liederen zijn behalve in een versie voor zang en piano, ook geschreven voor zang en een ensemble bestaande uit koperblazers, saxofoon, klarinet, banjo, piano en slagwerk (de zg. Parijse bezetting die bij jazz-ensembles werd gebruikt).
Het Balladenbuch bevat de volgende liederen:
* Ballade von der Krüppelgarde (tekst:David Weber)
* Ballade zum §218(tekst: Bertolt Brecht)
* Anrede an Kran Karl (tekst: Bertolt Brecht)
* Song von Angebot und Nachfrage (tekst: Bertolt Brecht)
* Lied vom Trockenbrot (tekst: Walter Mehring)
* Ballade vom Nigger Jim (tekst: David Weber)

VERVOLG

TERUG

home